Lũng Luông không quá xa xôi

Ngày 15-8 là ngày đầu tiên các em học sinh trường tiểu học Lũng Luông (xã Thượng Nung, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên) trở lại trường sau kỳ nghỉ hè năm 2018. Suốt dọc đường đến trường, nhiều cô cậu bé tay cầm chiếc lá khoai môn thay mũ che mưa - nom thật ngộ nghĩnh và đáng yêu giữa núi rừng xanh mướt mát - ý tứ nép vào vệ đường, nhường đường cho chiếc xe của chúng tôi leo lên con dốc dựng đứng đến 45 độ.

“Trường đẹp quá”

Hồng Thị Mai, đang đứng đợi đón con. Mai, 25 tuổi, kể với tôi rằng cô đã từng học ở ngôi trường này “hồi lâu, lâu lắm, nhưng bây giờ không biết chữ nữa đâu”. “Bây giờ trường đẹp quá. Con mình học ở đây, hôm nay nó không khỏe, nhưng không muốn nghỉ học, nên mình đi đón nó”.

Lý Thị Sái, 20 tuổi, nhà ở ngay cạnh lối vào trường, thì bảo, hồi cô còn đi học, lớp học ghép bằng gỗ tạp, gió thổi ù ù. Học được hơn năm, cô theo bố mẹ vào Nam làm ăn, rồi lấy chồng, về lại bản xưa, cái chữ cũng đã rơi rụng hết. Sái không còn nhớ tên thầy cô giáo nào đã từng dạy mình.

Mà đường lúc ấy cũng rất khó đi, không được như bây giờ đâu, Sái không quên nói thêm. Hỏi đùa rằng, nếu đường dễ đi hơn và trường đẹp như bây giờ, liệu cô có bỏ học sớm thế không, cô gái trẻ - giờ đã là mẹ của 2 đứa con - cười đáp: “Không đâu. Bây giờ cố học xong cấp 2 là đi làm công nhân được ở Samsung, không phải đi Nam nữa”.

Thấm thoát đã hơn hai năm kể từ khi ngôi trường mới được hoàn thành, đưa vào sử dụng. Không phải là quá khi nhiều người đã ví von ngôi trường như một đóa hoa nhiều màu sắc, nổi bật giữa núi rừng. Nhưng điều đáng nói hơn là việc các em học sinh đến trường một cách tự nguyện, vui thích trên những con đường bớt gập ghềnh đã đem lại nhịp sống mới cho miền sơn cước còn rất nhiều gian khó.

Kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào, người sáng lập Văn phòng Kiến trúc 1 + 1 >2 chia sẻ, mục tiêu của dự án là xây dựng cho các em một ngôi trường tiện nghi, bền vững trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng núi phía Bắc bằng nguồn kinh phí huy động từ các nhà hảo tâm cho Quỹ học trò nghèo vùng cao. Không chỉ đảm bảo các tiêu chuẩn về trường học như chiếu sáng, thông gió, cách âm..., không gian ngôi trường xinh xắn này còn được tổ chức linh hoạt thành các lớp trong - ngoài, rỗng- đặc, không gian tĩnh - động. Các lớp học kết nối với nhau và với nhà tròn – nhà sinh hoạt cộng đồng - rộng rãi, ấm áp bằng hệ thống hành lang uốn lượn mềm mại.

Điểm đặc biệt nhất có lẽ là tính hòa nhập với thiên nhiên mà các kiến trúc sư 1+ 1>2 luôn chú trọng: từ bất cứ góc độ nào của trường cũng có thể nhìn thấy khe suối, thấy rừng sau lưng, lũng trước mặt. Và xa xa kia, trên ngọn núi đối diện, thấp thoáng vài ngôi nhà gỗ đơn sơ, cứ đến giờ nổi lửa sẽ phất phơ bay lên những dải khói xanh mờ…

Kiến trúc sư Vũ Xuân Sơn, một thành viên của 1+1>2, người đã gắn bó với Lũng Luông từ những ngày còn là sinh viên đi làm công tác thiện nguyện, cũng là một trong những “con thoi” nối liền văn phòng với dự án này suốt quá trình xây dựng, kể rằng, để có được khuôn viên vuông vắn phù hợp ở địa thế chênh vênh đủ cho việc xây dựng trường và công trình phụ trợ, các thầy cô giáo và cả các kiến trúc sư cũng đã phải thương lượng, thuyết phục các chủ sử dụng đất có liên quan. Vì mục đích là xây trường cho con em đồng bào, nên rút cục mọi việc đã thuận chèo mát mái”. 

Do việc vận chuyển nguyên vật liệu lên vùng cao rất khó khăn, nên để tiết kiệm kinh phí, tăng khả năng cách nhiệt, đồng thời tạo ra nét độc đáo cho trường học, các kiến trúc sư đã quyết định tự làm lấy gạch xây dựng không nung bằng nguyên liệu tại chỗ với một chiếc máy ép gạch khá thô sơ. Đất ở khu vực này không mịn nên phải nghiền nhỏ, rây kỹ. Sau khi trộn phụ gia và ép thành gạch xong lại phải chờ một thời gian cho viên gạch thực sự “chín” mới đem ra sử dụng. Khá nhiều lần thử nghiệm mới thành công.

Khi có thêm một trái tim…

Cô giáo Nông Thị Nơi, người dân tộc Tày, phụ trách điểm trường Lũng Luông nhớ lại những ngày xây dựng trường: “Nhiều kỷ niệm lắm. Lúc bắt đầu khởi dựng, anh em kiến trúc sư và thợ thuyền đều cùng ăn ở tại đây, vì đi lại khó khăn. Từ xã vào trường phải qua 3 con suối, có chỗ dốc dựng đứng, chưa dễ đi như bây giờ đâu! Mùa mưa, gạch không khô cứng đủ độ, có khi phải thợ phải nằm chờ đến mấy ngày, vô cùng sốt ruột. May là lúc xây trường đã bắt đầu có điện lưới (Lũng Luông mới chỉ có điện lưới từ tháng 11-2015), chứ trước đó anh chị em giáo viên chúng tôi thắp sáng bằng cách gom những chiếc đèn pin sạc điện bé xíu lại, chỉ để dùng lúc ăn cơm rồi lại tắt đi, cuối tuần mới đem sạc điện được”.

Điều khiến cô giáo Nơi cảm thấy rất ấm lòng là, không giống như những đội thiết kế - xây dựng khác làm xong công trình là không còn trở lại, đội ngũ thiết kế - xây dựng trường vẫn thường xuyên quay lại thăm hỏi, hướng dẫn cách bảo trì, bảo dưỡng công trình. “Vợ chồng nhà Phong (kỹ sư phụ trách xây dựng công trình - TG) đã lên đây mấy lần nữa rồi, lần nào cậu ấy cũng dặn dò cặn kẽ, nhưng trường còn mới lắm, dùng tốt, chưa phải sửa chữa gì. Xây gạch đất nên đông ấm, hè mát, trông lại đẹp mắt. Trường đẹp, có chỗ nghỉ trưa, lại được ăn trưa miễn phí tại trường, nên học sinh cũng phấn khởi ra lớp, chúng tôi không quá vất vả thuyết phục vận động từng em một như trước”, cô Nơi hồ hởi kể.

Mã Văn Dương, học sinh lớp 5 của trường là học sinh giỏi của lớp 5, vẫn nhớ ngày còn học ở trường cũ. Dương bảo: “Học ở trường mới thích lắm. Trường cũ mái cũng bằng gỗ, có khe hở, mưa là ướt. Mùa đông thì rất lạnh. Bàn ghế cũng không đẹp như này đâu. Nhưng mà chỉ được học nốt năm nay ở trường, sang năm lên lớp 6, cháu phải xuống xã học. Xa lắm, phải ở lại, không đi về nhà hàng ngày được”.

Ừ, sang năm em đã xuống xã rồi. Nhưng niềm vui thích được đi học đã nảy mầm và đang lớn lên xanh tươi trong em mỗi ngày là điều khiến cho không chỉ chính em, cùng với bố mẹ, gia đình, mà cả những người đã bỏ bao công sức, tâm huyết để xây dựng nên ngôi trường cảm thấy hạnh phúc.

Cô giáo Nông Thị Nơi lại nhắc, đến thăm trường vào dịp khai giảng năm học 2016-2017, cũng là năm học đầu tiên các em học sinh được học ở trường mới, GS. Ngô Bảo Châu bất ngờ viết lên bảng phép tính: 1+1>2 và hỏi Phép tính này đúng không, các em? Lời giải thích được GS đưa ra sau đó là cần thêm một trái tim bao quanh dấu cộng (+). GS đã ý nhị giảng giải cho các em học sinh (còn quá nhỏ để hiểu được ý nghĩa của từ “kiến trúc sư” hay “Văn phòng kiến trúc”) hiểu rằng, được gắn kết bằng trái tim ấm áp, nhân hậu, sức mạnh của từng cá nhân khi chung tay cùng nhau được nhân lên rất nhiều. Đó cũng chính là điều mà KTS Hoàng Thúc Hào cùng các cộng sự của anh ở 1+1>2, những người không ngần ngại dấn thân, chia sẻ không ít trí tuệ, tâm huyết và công sức của mình cho ngôi trường vùng cao này, đã chứng minh một cách thuyết phục.


BOX 1:

Xã Thưng Nung là một trong xã thuộc chương trình 135 của Chính phủ. Lũng Luông là xóm khó khăn nhất của xã Thượng Nung cũng như huyện Võ Nhai. Cách trung tâm huyện 40km, người dân Lũng Luông chủ yếu chỉ làm nương rẫy, tỷ lệ hộ nghèo chiếm gần 90%. 100% số học sinh của trường người dân tộc thiểu số (H’Mông).

 
---
Van Nguyen Bao